

D3821

།[་]@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། ཨཱརྱ་པྲཛྙཱ་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧྲྀ་ད་ཡ་ཊཱི་ཀཱ། བོད་སྐད་དུ། འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ། འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་དང་། འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་ཕྱུག་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །མདོ་སྡེ་འདི་བཤད་པ་ལ་དོན་རྣམ་པ་བཅུས་གསལ་བར་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་མིང་དང་། གླེང་གཞི་དང་། སྙོམས་པར་འཇུག་པ་དང་། གླེང་སློང་བ་དང་། ཤེས་རབ་ལ་འཇུག་པ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད ཡུལ་དང་།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཡོན་ཏན་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་འབྲས་བུ་དང་། ཤེས་རབ་ཀྱི་གཟུངས་སོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིང་སྟེ། མིང་མེད་ན་དངོས་པོ་རིག་པར་མི་རུང་བས་དངོས་པོ་ལ་དམིགས་པའི་ཕྱིར་མིང་སྨོས་སོ། །དེ་བས་ན་འཕགས་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱའོ། ། ཤེས་པ་དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། བླ་ན་མེད་པའི་ཤེས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་གྱི་ཤེས་པ་ནི་བསླད་པ་སྟེ། མི་རྟག་པ་ལ་རྟག་པ་དང་། མི་གཙང་བ་ལ་གཙང་བ་དང་། སྡུག་བསྔལ་བ་ལ་བདེ་བ་དང་། བདག་མེད་པ་ལ་བདག་ཏུ་འདུ་ཤེས་པའོ། ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ནི་ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ། འདུས་བྱས་མི་རྟག་པ་དང་། འདུས་བྱས་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པ་དང་། ཞི་བ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཤེས་པའོ། །བླ་ན་མེད་པའི་ཤེས་པ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་གང་ཟག་དང ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་མཁྱེན་པ་སྟེ།མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཁྱེན་པའོ། །ཤེས་པ་འདི་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་ཤེས་པ་ལ་བྱའོ། །འཕགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་པ་འདིས་མྱ་ངན་དང་སྡུག་བསྔལ་ལས་རིང་དུ་བྲལ་བའོ། །རབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ ལས་འདས་པ་མཆོག་གི་ཤེས་རབ་སྟེ།བླ་ན་མེད་པས་ཤེས་རབ་བོ། །ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྐྱེ་འཆི་སྡུག་བསྔལ་ནི་ཚུལ་རོལ། མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ནི་ཕ་རོལ། སེམས་ཅན་འཁོར་བའི་འདོད་པས་དེད་པ་རྣམས་ནི་བར་ན་སྟེ། ཤེས་རབ་འདིས་གྲུ་དང་གཟིངས་བྱས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ པའི་འགྲམ་དུ་ཕྱུང་བས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ།།སྙིང་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ལེའུ་འབུམ་པའི་མདོ་ཀུན་འདིའི་ནང་དུ་འདུས་པས་སྙིང་པོ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། གཅིག་ཏུ་ན་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་བསྟན་པའི་ནང་དུ་དོན་དམ་པ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་ཉིད་དུ་མཆོག་ཏུ་ གསུངས་པས་སྙིང་པོ་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ནི་གླེང་གཞི་མ་བསྟན་ན་གནས་གང་དུ་གང་དག་ལ་བཤད་པ་མི་ཤེས་པས་གང་དུ་གང་དག་ལ་བཤད་པའི་གནས་བསྟན་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གླེང་གཞི་སྨོས་སོ། །འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་དོན་རྣམས་ལ་བྱ་སྟེ། འདིས་ནི་སྒྲོ་བཏགས་པ་དང་། སྐུར་པ་སྤངས་སོ། །བདག་གིས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པར་བསྟན་ཏེ། ཆོས་མངོན་སུམ་དུ་ཐོས་པར་ཟད་ཀྱི། དོན་རྟོགས་པ་ནི་མ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་ཏོ། །ཐོས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ནུས་པའི་རྣ་བའི་དབང་པོ་རྣམ་པར་ཤེས་པས་བཟུང་ངོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །དུས་གཅིག་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི ལན་ཅིག་ན་ཐོས་པ་སྟེ།སྔ་དྲོའམ་ཕྱི་དྲོའི་དུས་ནའོ། །བཅོམ་ལྡན་འདས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཐོང་བ་དང་བསྒོམ་པས་སྤང་བར་བྱ་བའི་ཉོན་མོངས་པ་སྤངས་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་དུ་བཤད་ཅེ་ན། དེའི་ཕྱིར་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཅེས་སྨོས་ཏེ། གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཁྱད་པར་དེ་ནི་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཅེས་བྱ་བའི་ཕྱིར་རོ།

印度语为：圣般若波罗蜜多心广释。藏语为：圣般若波罗蜜多心广释。敬礼文殊童子和圣观自在。
解释此经典时以十种内容来阐明：般若的名称、缘起、等持、问答、入般若、般若的性相、般若的境界、般若的功德、般若的果报和般若的陀罗尼。
此为般若的名称，因为若无名称则无法了知事物，为了缘取事物而说名称。因此称为'圣般若波罗蜜多心'。
关于智慧，可分为：世间的、出世间的和无上的智慧。世间智慧是颠倒的，即将无常视为常、不净视为净、苦视为乐、无我视为有我。出世间智慧是声闻和独觉了知人无我，即了知有为法无常、有为法是苦、人无我、寂静涅槃。无上智慧是如来了知人法二无我，即了知无相、无愿、空性。此处所说智慧是指无上智慧。
'圣'是指以此智慧远离忧苦。'般'是指超越世间和出世间的最胜智慧，即无上智慧。'波罗蜜多'是指：生死苦为此岸，涅槃为彼岸，众生为轮回欲望所驱在中间，以此智慧作为船筏，度至涅槃彼岸，故称波罗蜜多。
'心'是指此经含摄十万颂般若波罗蜜多诸品之义，故称为心。或者，因为如来教法中宣说此胜义般若波罗蜜多最为殊胜，故称为心。
若不说明缘起，则不知在何处对何人宣说，为了说明在何处对何人宣说的处所，故说缘起。'如是我闻'是指下文所说诸义，这表明远离增益和损减。'我'表明亲自听闻，表明仅是亲闻法义，而非证悟义理。'闻'是指能闻的耳根识所取的意思。'一时'是指一次听闻，即上午或下午时分。'薄伽梵'是指以见道和修道断除烦恼故。在何处说呢？因此说'王舍城'，因为那座城市的特称为王舍城。

 །གྲོང་ ཁྱེར་དེ་ཡང་ཤིན་ཏུ་རྒྱ་ཆེ་བས་གང་ན་བཞུགས་གཏོལ་མེད་དེ་དེ་བས་ན།བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། རི་དེ་ལྷུན་བྱ་རྒོད་ཀྱི་དབྱིབས་འདྲ་བའི་ཕྱིར་རོ། །ཉོན་མོངས་པ་ཐམས་ཅད་བཅོམ་པའི་ཕྱིར་དགེ་སློང་ངོ་། །ཕྱིར་རྒོལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཕྱེད་པའི་ཕྱིར་དགེ་འདུན་ཏེ་ཆེན་པོ་ནི་གྲངས་དང་ཡོན་ ཏན་ཆེ་བའི་ཕྱིར་རོ།།བདག་ཉིད་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་འགོད་པའི་ཕྱིར་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། །སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ས་ལ་འཇོག་པའི་ཕྱིར་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོའོ། །བཞུགས་པ་ནི་སྤྱོད་ལམ་གྱིས་བཞུགས་པར་རིག་པར་བྱའོ། །དེ་དག་གིས་ནི་གང་ གི་ཚེ།གང་གིས་གང་དུ། གང་དག་ལ་བཤད་པ་བསྟན་ཏེ། གང་གི་ཚེ་ཞེ་ན། དུས་གཅིག་གི་ཚེ་ན་བཤད་དོ། །གང་གིས་ཤེ་ན་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཏེ། དེས་ནི་སྟོན་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། །གང་དུ་ཞེ་ན། རྒྱལ་པོའི་ཁབ་བྱ་རྒོད་ཕུང་པོའི་རི་ལ་སྟེ། འདིས་ནི་གནས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ པ་བསྟོན་ཏོ།།གང་དག་ཅེ་ན། དགེ་སློང་དང་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་རྣམས་ལ་སྟེ། དེས་ནི་འཁོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་བསྟན་ཏོ། འདི་ནི་སྙོམས་པར་འཇུག་པ་སྟེ། སྙོམས་པར་མ་ཞུགས་ན་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་མི་རྟོགས་པས་བརྟག་པའི་དངོས་པོ་གསལ་བར་རྟོགས་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྙོམས་ པར་འཇུག་པ་སྨོས་སོ།།དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ན་བཞུགས་པར་གྱུར་པ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སོགས་པ་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པ་དང་སྦྱར་རོ། །ཏིང་ངེ་འཛིན་ཇི་སྐད་ཅེས་བྱ་བའི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ཤེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཟབ་མོ་ ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།དེ་ལ་རང་དང་སྤྱིའི་མཚན་ཉིད་འཛིན་པས་ན་ཆོས་སོ། །ཆོས་དེ་དག་གི་རྣམ་གྲངས་ནི་ཆོས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟེ་ཕུང་པོ་ལྔ་དང་ཁམས་དང་སྐྱེ་མཆེད་རྣམས་ལ་བྱའོ། །ཟབ་མོ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་། འགག་པ་མེད་པས་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་དོན་ལ་བྱ་སྟེ། ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་སྙོམས་པར་ཞུགས་ ན་ཕུང་པོ་ལ་སོགས་པ་ཆོས་རྣམས་སྐྱེ་བ་དང་།འགག་པ་མེད་པར་རྟོགས་པར་འགྱུར་བས་ན། ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་མིང་ནི་ཆོས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་ཟབ་མོ་སྣང་བ་ཞེས་བྱ་སྟེ། སྣང་བ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་རྟོགས་པ་ལ་བྱའོ། །སྙོམས་པར་ཞུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ལ་རྒྱུན་དུ་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞག་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་ གོ།།འདི་ནི་གླེང་སློང་བ་བསྟན་པ་སྟེ། གླེང་མ་བསླངས་ན་ཚིག་འཆལ་ཅིང་མི་འབྲེལ་བར་འགྱུར་བས་ཚིག་འབྲེལ་ཅིང་མི་འཆལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་གླེང་སློང་བ་སྨོས་སོ། །ཡང་དེའི་ཚེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་གི་ཚེ་བཅོམ་ལྡན་འདས་རྒྱལ་པོའི་ཁབ་ཏུ་སྙོམས་པར་ཞུགས་པའི་དུས་དེ་ཉིད་ཀྱི་ཚེ། འཕགས་པ་སྤྱན་ རས་གཟིགས་ཀྱི་དབང་པོ་ཕུང་པོ་ལྔ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་ལྟ་ཞེས་བྱ་བར་སྦྱོར་རོ།།བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སེམས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་བཞིན་ཉིད་ཡང་དག་པའི་མཐའ་ལ་བྱའོ། །དེ་ཐོབ་པར་བྱ་བའི་ཕྱིར་རྩོལ་ཞིང་འབད་པ་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། །སྒྲིབ་པ་གཉིས་རིང་དུ་སྤངས་པས་འཕགས་པའོ། །སྤྱན་རས་གཟིགས་ ཞེས་བྱ་བ་ལ།སྙིང་རྗེ་རྣམ་པ་གསུམ་ལས་མི་དམིགས་པའི་ཚུལ་གྱི་ཐུགས་རྗེས་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལ་གཟིགས་པས་ན་སྤྱན་རས་གཟིགས་སོ། །སེམས་ཅན་གྱི་སྡུག་བསྔལ་བསལ་བར་བྱ་བ་ལ་རང་དབང་བརྙེས་པས་ན་དབང་པོའོ། །ཤེས་རབ་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཤེས་རབ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་ཏེ། ལྔ་ཕུང་གི་ རྒྱ་མོ་གཅོད་པས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་རལ་གྲིའོ།

由于那座城市非常广大，不知道住在何处，因此提到鹫峰山。因为那座山形状像秃鹫。因为已经降伏一切烦恼，所以是比丘。因为不被诸论敌所动摇，所以是僧众，大是因为数量和功德都大。因为安立自己于无上菩提，所以是菩萨。因为安置一切众生于无住涅槃地，所以是大菩萨。住是应当了知以威仪而住。
这些表明何时、由谁、在何处、对何人而说。何时呢？是在一时说的。由谁呢？是由世尊说的，这表明圆满的说法者。在何处呢？在王舍城鹫峰山上，这表明圆满的处所。对何人呢？对诸比丘和菩萨们，这表明圆满的眷属。
这是等持，若不入定则不能清晰了知所观察的事物，为了清晰了知所观察的事物故说入定。'尔时'是指世尊住在王舍城时，与入定等相应。入何等名称的等持呢？为此说'深法门'。其中，由于执持自相和共相故为法。这些法的分类是法蕴，即五蕴、界、处等。深是指无生无灭故为本性空义。
入定时能了知诸蕴等法无生无灭，因此这个等持的名称叫做'深法门现前'，'现前'是指了悟。'入定'是指相续专注一境于等持的意思。这是说明引言，若无引言则语言散乱无关联，为使语言相关且不散乱故说引言。
'复次尔时'是指世尊在王舍城入定的那个时候，圣观自在菩萨观五蕴自性空。'菩提'是指心性、真如、实际。为获得彼而精进努力者是菩萨。因远离二障故为圣。关于'观自在'，在三种悲心中以无缘大悲观察一切众生故名观自在。于拔除众生苦获得自在故为自在。关于'智慧'，智慧有三种，因能断除五蕴之网故为智慧剑。

།སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འཇོམས་པས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་རྡོ་རྗེ་ཞེས་ཀྱང་བྱ། མ་རིག་པའི་མུན་པ་སེལ་བས་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒྲོན་མ་ཞེས་ཀྱང་བྱ་སྟེ། མདོར་ན་རྣམ་པ་ཐམས་ཅད་དུ་མི་རྟོག་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱིས་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྟོང་པར་རྟོགས་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཅེས་བྱའོ། །ཤེས་ རབ་དེས་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ།།ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དོན་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ལམ་ རྒྱུད་གསུམ་གྱི་སྡུག་བསྔལ་སྤང་བའོ།།འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་སྐྱེ་ཤིའི་འཁོར་བ་སྤངས་ནས། ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་དོན་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ནི་ཁམས་གསུམ་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ཡང་ འདོད་པ་མེད།སེམས་ཅན་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བས་སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་ལ་ཡང་རེ་བ་མེད་དེ། ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པས་ན་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ཐོབ་པ་ནི་དོན་དམ་པའི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཐོབ་པའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། དེའི་ཕྱིར་ཟབ་ མོ་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ།ཟབ་མོ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའོ། །སྤྱོད་པ་ནི་དོན་ལ་བྱ་སྟེ། སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ། །རྣམ་པར་རྟོག་པ་ནི་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་དོན་ལ་དམིགས་པའོ། །སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་དོན་ལ་དམིགས་པར་མ་ཟད་ཀྱི། གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུང་པོ་ལྔ་རྣམས་ལ་ཡང་སྟོང་པར་ལྟའོ། །དེ་ལ་སྟོང་པ་རྣམ་པ་གཉིས་ཏེ་འདུས་མ་བྱས་ནམ་མཁའ་སྟོང་པ་དང་དོན་དམ་པ་ལ་འཕགས་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས་གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བ་སོ་སོ་རང་གིས་རིག་པ་སྟོང་པ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དག་ལ་གཟུང་འཛིན་དང་བྲལ་བའི་སྟོང་པར་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བའི དོན་ཏོ།།ལྟ་བ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་། མུ་སྟེགས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། ཉན་ཐོས་དང་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལྟ་བ་དང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པའི་ལྟ་བའོ། །དེ་ལ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་དང་མུ་སྟེགས་ཀྱིས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སྲོག་དང་། བདག་དང་གང་ཟག་ཏུ་ལྟ། ཉན་ཐོས་དང་རང་ སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་སྡུག་བསྔལ་བར་ལྟ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དང་དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་ལྟ་ཞིང་གཟིགས་སོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ལ་འཇུག་པ་སྟེ། འཇུག་པའི་ཐབས་མི་ཤེས་པས་འདྲི་བའི་ཚིག་བསྟན་ཏེ། དེ་ཡང་གང་ཞེ་ན། དེ་ནས་ ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པའོ།།ཅིའི་ཕྱིར་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་སྲས་པོས། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་གཞན་ལ་མ་དྲིས་ཀྱི། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཀུན་ཏུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་དྲིས་ཤེ་ན། དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་བཤད་པའི་ཚེ། འཁོར་བརྒྱ་སྟོང་གྲངས་མེད་པ་ ཚོགས་པའི་ནང་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་དེ་ནི་གཙོ་བོ་ཡིན་པས།སངས་རྒྱས་ཀྱི་མཐུས་འཕགས་པ་ཤཱ་རིའི་བུས་བདག་དང་གཞན་གྱི་ཐེ་ཚོམ་བསལ་བའི་ཕྱིར། དེ་ལ་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་དོན་རྣམས་དྲིས་སོ། །དེ་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་དུ་བཤད་པ་རྣམས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །སངས་རྒྱས་ ཀྱི་མཐུས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་རྣམས་ཀྱི་བྱིན་གྱི་རླབས་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།

由于摧毁痛苦的积聚，故也称为智慧金刚。由于驱除无明黑暗，故也称为智慧明灯。简而言之，以一切方面无分别的智慧通达一切法空性，称为智慧。由于以此智慧到达彼岸，故称为波罗蜜多。
波罗蜜多有三种：世间波罗蜜多、出世间波罗蜜多和出世间胜义波罗蜜多。其中世间波罗蜜多是断除三恶道的痛苦。出世间波罗蜜多是断除生死轮回，获得一向寂静的涅槃。出世间胜义波罗蜜多是由于三界如梦，故于涅槃亦无贪著；由于众生如幻，故于佛果亦无期待；由于一切法本性涅槃，故获得无住涅槃，是为获得胜义波罗蜜多。
若问此智慧波罗蜜多是什么，为此说'行深'。深即是无生无灭。行即是实义，于无生无灭称为智慧波罗蜜多。分别即是缘于无生无灭义。不仅缘于无生无灭义，也观察色等五蕴为空。
空有二种：无为虚空之空，及胜义中圣智离能取所取、各自证知之空。于五蕴观察离能取所取之空，是为其义。
见解有三种：凡夫外道之见解、声闻缘觉之见解、菩萨如来之见解。其中凡夫外道见五蕴为命、我、人；声闻缘觉见五蕴为集谛和苦谛；菩萨如来见五蕴本性为空。
此为趣入智慧，由于不知趣入方便而示问语。若问是什么，即'尔时'等。为何圣者舍利子不问其他菩萨而问观世音菩萨？对此如是说：宣说此般若波罗蜜多时，在数百千无量眷属众中，彼菩萨为主尊，故以佛陀加持力，圣者舍利子为断除自他疑惑而问彼以下诸义。'尔时'即是在所说诸法之后的意思。'佛陀加持力'即是如来们的加持之意。

།ཤཱ་རིའི་བུ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཡུམ་ཤཱ་རི་ཀ་ཞེས་བྱ་བའི་མཚན་ལས་དྲས་ཏེ་བཏགས་པས་ཤཱ་རིའི་བུ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་སྐད་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་འབྱུང་བའི་དོན་རྣམས་དྲིས་སོ་ ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།གང་ལ་ལ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གང་སུ་ཡང་རུང་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཤེས་རབ་ནི་གཉིས་ཏེ། ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་དང་། དོན་དམ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་བོ། །དེ་ལ་ཀུན་རྫོབ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་སྒྱུ་མ་ དང་སྨིག་རྒྱུ་དང་རྨི་ལམ་ལྟ་བུར་ཤེས་པའོ།།དོན་དམ་པ་ཤེས་པའི་ཤེས་རབ་ནི་ཆོས་ཐམས་ཅད་ནམ་མཁའི་ངོས་བཞིན་དུ་བརྗོད་དུ་མེད་ཅིང་བསམ་དུ་མེད་པར་ཤེས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་དེས་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་པར་བྱེད་པས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ན་སྐྱེ་བ་དང་ འགག་པ་མེད་པའི་དོན་ཟབ་མོ་ལ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ཞེས་བྱའོ།།སྤྱོད་པ་ནི་གང་ཟག་སྟེ་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའོ། །སྤྱད་པ་ནི་ཆོས་ཏེ་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའོ། །ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་ཞེ་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཉན་པ་དང་བསམ་པ་དང་། བསྒོམ་པའི་སྒོ་ནས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་ལ་ ཇི་ལྟར་འཇུག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ།།རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ན་སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ལ་བསླབ་པར་བྱ་སྟེ། སྤྱོད་པ་རྣམ་པ་བཞི་ནི་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་དོན་དམ་པ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་མེད་པས་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་ཆོས་རྣམས་ལ་སྤྱོད་པ་དང་། ཞེན་པ་མེད་པར་སེམས་ཅན་ཡོངས་སུ་སྨིན་ པ་ལ་སྤྱོད་པ་དང་།ཆགས་པ་མེད་པར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཆོས་ཡོངས་སུ་སྨིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའོ། །ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྤྱོད་པ་དེ་བཞི་ལ་ཇི་ལྟར་སྤྱོད་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ། མཚན་ཉིད་མི་ཤེས་ན་དོན་ཁོང་དུ་ཆུད་པར་མི་ནུས་པས་བྱང་ ཆུབ་སེམས་དཔའ་སེམས་དཔའ་ཆེན་པོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་ལན་གླན་པའི་ཚིག་གིས་བསྟན་ཏོ།།ཤཱ་རིའི་བུ་ལ་འདི་སྐད་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འོག་ནས་འབྱུང་བ་འདི་སྐད་དུ་ཅེས་སྨྲས་སོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །འདི་ལྟར་བརྟག་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་འདི་ལྟར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱད་ པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།ཇི་ལྟར་བསླབ་པར་བྱ་ཞེ་ན་དེའི་ཕྱིར། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་དག་ཀྱང་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པར་ལྟའོ་ཞེས་བྱ་བ་སྨོས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པའོ། །རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྟོང་པ་ལ་རྣམ་པ་ལྔ་སྟེ། སྔ་ནས་མེད་པའི་སྟོང་པ་ དང་།ཞིག་ནས་མེད་པའི་སྟོང་པ་དང་། ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་སྟོང་པ་དང་། གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པའི་སྟོང་པ་དང་། ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་སྟོང་པའོ། །དེ་ལ་འོ་མ་ལ་ཞོ་མེད་པ་ནི་སྔ་ནས་མེད་པའི་སྟོང་པའོ། །ཞོ་ལ་འོ་མ་མེད་པ་ནི་ཞི་གནས་མེད་པའི་སྟོང་པའོ། །རི་བོང་གི་ མགོའི་ཆ་ཤས་དམའ་བ་ལ་རྭ་མེད་པ་ནི་ཤིན་ཏུ་མེད་པའི་སྟོང་པའོ།།བ་ལང་རྟ་ལ་མེད་པ་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་མེད་པའི་སྟོང་པའོ། །ཆོས་ཐམས་ཅད་རང་བཞིན་མེད་པ་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་སྟོང་པ་སྟེ། སྟོང་པ་རྣམ་པ་ལྔ་ཡོད་པ་ལས་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་རྣམས་ནི་ངོ་བོ་ཉིད་མེད་པའི་སྟོང་པས་སྟོང་པར་བརྟག་པར་བྱའོ་ ཞེས་པའི་དོན་ཏོ།།གཟུགས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་ལ་བྱའོ།

关于'舍利子'这个称呼，是因其母亲名为'舍利迦'而得名，故称'舍利子'。'如是说'是指下文所要询问的内容之意。'若有'是指任何人的意思。
关于'般若波罗蜜多'，般若有两种：了知世俗谛的般若和了知胜义谛的般若。其中了知世俗谛的般若是指了知一切法如幻如阳焰如梦。了知胜义谛的般若是指了知一切法如虚空般不可言说不可思议，以此般若到达无住涅槃，故称般若波罗蜜多。实际上是指通达无生无灭的甚深义理称为般若波罗蜜多。
'行'是指补特伽罗即菩萨。'所行'是指法即般若波罗蜜多。'应云何学'是指应如何通过闻思修入般若波罗蜜多的义理之意。
总的来说应当修学四种行为：行无分别智的胜义谛；以无烦恼行菩提分法；以无执著行成熟有情；以无贪著行圆满佛法。'应云何学'是指如何修行这四种行为的意思。
这是般若的性相，若不知性相则无法通达义理，故以对舍利子等的回答来说明。'告舍利子'是指说下文所说之义。'应作如是观'是指应如是修行般若波罗蜜多的意思。
关于'应云何学'，为此说'亦以自性空观照五蕴'。五蕴即色、受、想、行、识。关于'自性空'，空有五种：先无之空、坏灭之空、毕竟之空、互无之空、无自性空。其中，如酪中无乳是先无之空；如乳中无酪是坏灭之空；如兔角低处无角是毕竟之空；如牛中无马是互无之空；一切法无自性是无自性空。在这五种空性中，应当以无自性空来观察五蕴是空的。
关于'色空'，'色'是指地、水、火、风。

 །སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་དོན་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་པས་གཟུགས་དེ་དག་སྟོང་པ་ཉིད་དེ། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དེ་ནི་གཉིས་སུ་མེད་པ་གྲངས་དང་བགྲང་བ་ལས་འདས་པ། བདག་དང་བདག་གིར་ལྟ་བ་སྤངས་པ། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་དང་བྲལ་བ་ཡིན་པས་ན་མི་གཉིས་པ་དེ་བཞིན་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དོ། །ཆོས་སོ་ཅོག་ཀྱང་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་མ་འདུས་པ་མེད་པས། ས་ཆུ་མེ་རླུང་བཞི་ཡང་མཚན་ཉིད་མེད་པ་སྟེ། དངོས་པོ་མེད་པ། བདག་མེད་པ། གཙོ་བོ་མེད་པ སྟེ།རྡུལ་དུ་བཤིག་ནས་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་གྱུར་པ་ནི་མ་ཡིན་གྱི། ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པས་ན། གཟུགས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱའོ། །གཟུགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཉིད་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་དེ་ཉིད་ཡིན་ཏེ། གཟུགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་དེ་ལས་དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་གུད་ན་མེད་པས་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ ཀྱང་གཟུགས་ཞེས་བྱ་སྟེ།དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་དེ་ཉིད་གཟུགས་ཀྱི་སྟོང་པའི་རང་བཞིན་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །གཟུགས་ཀྱི་སྟོང་པ་དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་ཡིན་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པ་ལས་ཀྱང་། བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་འཇུག་པའི་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཆོས་ ཀྱི་དབྱིངས་ནི་ས་དང་ཆུ་དང་མེ་དང་རླུང་གི་ཁམས་ཡིན་ཡང་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སྲ་བ་དང་།རླན་པ་དང་། དྲོ་བ་དང་། གཡོ་བའི་མཚན་ཉིད་ནི་མ་ཡིན་ནོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཆོས་ཐམས་ཅད་མཚུངས་སོ། །དེ་ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། སྟོང་པ་ཉིད་དུ་མཚུངས་པས་ན་མཚུངས་ཞེས་བཤད་དེ། དེ་བས་ན་ གཟུགས་སྟོང་པ་ཉིད་དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ན་གཟུགས་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་། ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་སོ། །དེ་ལ་བྱིས་པ་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་རྣམས་ ཀྱིས་ས་ལ་སོགས་པ་སྲ་བའི་མཚན་ཉིད་དུ་བརྟགས་པ་ནི་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་གཟུགས་སོ།།དོན་དང་ལྡན་པའི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་གྱི་གཟུགས་ནི་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཟུགས་སོ། །ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་བྲལ་བ་དེ་བཞིན་ཉིད་ ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་ཏེ།ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་དེ་ལ་ཡོངས་སུ་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་། རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཟུགས་མེད་པས་ན་གཟུགས་སྟོང་པའོ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་རྣམ་པར་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་། ཀུན་བརྟགས་ཀྱི་གཟུགས་ ལས་ལོགས་ཤིག་ན་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ་སྙམ་པ་ལ་སྟོང་པ་ཉིད་གཟུགས་ཞེས་སྨོས་ཏེ།ཆོས་ཉིད་ཀྱི་གཟུགས་སྟོང་པ་དེ་ཉིད་རྣམ་པར་བརྟགས་པ་དང་། ཀུན་བརྟགས་པའི་གཟུགས་དང་མཚན་ཉིད་གཅིག་ཅེས་བྱ་བའི་དོན་ཏོ། །གཟུགས་གང་ཡིན་པ་དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཉིད་དོ། །སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱང་གཟུགས་ སོ།།གཟུགས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་གུད་ན་མེད་དོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱི་སྟོང་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་སྟོང་པ་གཉིས་ཐ་མི་དད་དེ་གཅིག་པས་ན་གཟུགས་ལས་སྟོང་པ་ཉིད་གུད་ན་མེད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཅིས་ཐ་མི་དད་ཅེ་ན། བསྣན་པ་དང་། ཕྲི་བ་དང་བྲལ་བ་དང་། མཐའ་གཉིས་སྤངས་པའི་ངོ་བོ་ཉིད་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་ཐ་མི་དད་པའི་ཕྱིར་རོ། །གང་གཟུགས་དེ་ཉིད་སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།

所谓'空'，是指胜义法界空性的特征，那些色法即是空性。空性的特征即是无二、超越数量和计数、远离我执和我所执、远离能取所取，因此是不二的真如特征。
一切诸法无不摄入空性特征中，地水火风四大也无有特征，即无实体、无我、无主宰。并非将其分解为微尘而成为空性，而是本性即空，故称'色空'。
色法本性空性即是胜义空性，除色法本性空性外别无胜义空性，因此空性亦称为色，这是说胜义空性即是色法空性的自性之意。
若问色法空性如何显现为胜义空性？如《圣无尽慧所说经》中说：'菩萨入法界智慧的法界虽是地水火风界，但法界并非坚性、湿性、暖性、动性之相。法界与一切法平等。为何如此？以空性平等故说平等。'因此应知色空即是胜义空性。
从两个方面说'色空'：色有三种，即遍计所执色、分别所执色和法性色。其中凡夫众生执著地等为坚性相的是遍计所执色。具有对境的识之行境的色是分别所执色。远离遍计所执色和分别所执色的真如相是法性色。由于法性色中无遍计所执色和分别所执色，故称'色空'。
若疑法性色空性是否离开分别所执色和遍计所执色而别有所在，故说'空性即色'，意即法性色空即与分别所执和遍计所执色同一特征。
凡是色法即是空性。空性亦即是色。色外无别空性，这是说色法特征的空性与胜义空性二者无别而为一，故说色外无别空性。何以无别？因为远离增减、离二边的本性空相无别故。'彼色即空'是说，色法的特征即是空性的特征之意。

 །གང་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི མཚན་ཉིད་གང་ཡིན་པ་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ཀྱང་དེ་ཡིན་ནོ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ།།དེས་ནི་འདི་སྐད་བསྟན་པ་ཡིན་ཏེ། སེམས་ཅན་མ་རབས་བྱིས་པར་གྱུར་པ་རྣམས་ཐོག་མ་མེད་པ་ཚུན་ཆད་སྐྱེ་ཤིའི་འཁོར་བའི་ནང་ན་ལམ་རྒྱུད་ལྔར་འཁོར་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་འདྲིས། ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ ལ་ནི་གོམས་པས་དེ་དག་ལ་ཆགས་ཞིང་ཤེན་ནས་དངོས་པོ་དང་གོང་བུར་འཛིན་པ་ལ།དེ་བཞིན་གཤེགས་པས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་བསྟན་པས་གཟུགས་ཀྱི་མཚན་ཉིད་ནི་སྟོང་པར་ཤིགས་ན། གཉེན་པོ་སྟོང་པ་གཅིག་གུད་ན་ཡོད་པར་འཛིན་པ་ནི་ཉན་ཐོས་ཞི་བ་ཕྱོགས་གཅིག་གི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་ལ་ ཆགས་པའོ།།འདི་ལྟ་སྟེ། གང་གཟུགས་དེ་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་གང་གཟུགས་ལ་ཆགས་པས་འཁོར་བའི་མུར་ལྟུང་བ་དང་འབྲལ་བའི་གཉེན་པོར་གསུངས་སོ། །གང་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་གཟུགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཉན་ཐོས་གང་ཟག་ལ་བདག་མེད་པར་ཆུད་ནས་གཟུགས་སྟོང་པར་བཤིག་པའི་ རྗེས་སུ་སྟོང་པའི་མཚན་མ་སྐྱེས་ཏེ་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་མུར་ལྟུང་བའི་གཉེན་པོར་གསུངས་སོ།།གཟུགས་སྟོང་པ་ཉིད་དེ་ནི་མེད་པས་སྤོང་བར་འགྱུར་བ་ཡིན་ན། དེ་ལ་གཟུགས་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པ་སྤང་བའི་ཕྱིར་སྟོང་པ་ཉིད་བསྟན་ན་སྟོང་པ་ལ་མཚན་མར་འཛིན་པའི་སེམས་གཅིག་སྐྱེས་པས་སྟོང་པ་ དང་གཟུགས་གཉིས་རྗེས་སུ་སྤོང་སྟེ།མཚན་མ་ནི་མཚན་མ་གང་ལ་དམིགས་པས་ཀྱང་དེ་ཁོ་ན་རྟོགས་པར་བྱ་བ་ལ་སྒྲིབ་པར་འགྱུར་བས་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་དངོས་པོར་འཛིན་པ་ཡང་མཚན་མ་ཡིན་ཏེ། དེ་ཡང་དཔེར་བྱ་ན་མི་མིག་རབ་རིབ་ཅན་ཅིག་མགྲོན་དུ་འགྲོ་བ་ལས་ལམ་གཡས་རོལ་གྱི་འགྲམ་ན་ནི་ཚེར་མ་ དང་དོང་ཡོད།ལམ་གཡོན་རོལ་གྱི་འགྲམ་ན་ནི་ངམ་གྲོག་དང་གཡང་ས་ཡོད་དེ། མི་མིག་སྐྱོན་མེད་པ་ཞིག་གིས་ཚེར་མ་དང་དོང་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱས་ན་ནི་ངམ་གྲོག་དང་གཡང་སའི་མུར་ལྟུང་། ངམ་གྲོག་དང་གཡང་ས་ཡོད་དོ་ཞེས་བྱས་ན་ནི་ཚེར་མ་དང་དོང་གི་མུར་ལྟུང་བ་ལས། ལམ་དབུས་མ་བདེ་བ་ཉིད་ཅི་ལ་ ཡང་མི་ཐོགས་པ་བསྟན་ཏེ།རང་གི་གནས་སུ་ཕྱིན་པར་བྱས་སོ། །དཔེ་དེ་དང་འདྲ་སྟེ། རབ་རིབ་ཅན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་སོ་སོའི་སྐྱེ་བོ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པ་དང་། ཉན་ཐོས་ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པས་བསྒྲིབས་པ་ལ་བྱའོ། །ཚེར་མ་དང་དོང་ནི་གང་ཟག་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མཚན་མ་ལ་ཆགས་པ་ སྟེ་འཁོར་བའི་མུར་ལྟུང་བའོ།།ངམ་གྲོག་དང་གཡང་ས་ནི་ཉན་ཐོས་མྱ་ངན་འདས་པ་ལ་ཆགས་པ་སྟེ་སྟོང་པའི་མུར་ལྟུང་བའོ། །མིག་ཅན་གྱི་སྐྱེས་བུ་ནི་དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱན་གསལ་བས་གཟུགས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པར་གཟིགས་པས་ན་སྐྱེ་ཤི་སྒྱུ་མ་དང་འདྲ་བའི་ཕྱིར་འཁོར་བ་ ཡང་མི་སྤོང་།ཁམས་གསུམ་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་ཡོན་ཏན་ཡང་མི་ཚོལ་ཏེ། ལམ་དབུ་མ་མཚན་མ་མེད་པ་དང་། སྨོན་པ་མེད་པ་དང་། སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་ལམ་དུ་ཞུགས་པས་ན་མི་གནས་པའི་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའི་གནས་སུ་ཕྱིན་ཏོ། །དེ་བས་ན་མཚན་མར་འཛིན་པ་ནི་གཡང་ས་སྟེ་ སྐྱོན་ཡིན་ནོ་ཞེས་བསྟན་པའི་ཕྱིར་ཡོད་པ་དང་།མེད་པ་གང་ཡང་མཚན་མར་མི་གཟུང་བར་བྱའོ།

所谓'凡是空性即是色'，意思是空性的特征也就是色的特征。这句话的含义是：愚昧众生从无始以来在生死轮回中五道中流转，对五蕴熟悉，对十八界习惯，对它们贪著执着，执为实有和整体。
如来说它们本性为空，当了知色的特征为空时，却执着于对治的空性另外存在，这是声闻执着于偏向寂静的涅槃。比如说，'凡是色即是空性'是说为了对治由于执着色而堕入轮回的过失而宣说的。'凡是空性即是色'是说为了对治声闻通达人无我后破除色为空性之后，生起空性之相而堕入涅槃的过失而宣说的。
色与空性都是要断除的，对于执着色相要断除而说空性，但又生起执着空性之相的心，所以要同时断除空性和色二者。因为任何所缘相都会障碍证悟真如，所以执着空性为实有也是相。
比如说，一个眼睛有翳障的人要去做客，路的右边有荆棘和坑洞，路的左边有深渊和悬崖。如果有个眼睛没有障碍的人说'有荆棘和坑洞'，他就会掉入深渊和悬崖；如果说'有深渊和悬崖'，他就会掉入荆棘和坑洞。于是就为他指出中间平坦无碍的道路，使他到达目的地。
这个比喻中，'有翳障'是指被烦恼障所障蔽的凡夫和被所知障所障蔽的声闻。荆棘和坑洞是指众生执着色等相而堕入轮回。深渊和悬崖是指声闻执着涅槃而堕入空性。有眼的人是指如来，以智慧眼清净见到色本性为空，因为生死如幻所以不舍轮回，因为三界如梦所以不求涅槃功德，而入于无相、无愿、空性的中道，到达不住涅槃之处。
因此为了显示执着相是过患，所以不应执着有无任何相。

 །དེ་བཞིན་དུ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་། འདུ་བྱེད་དང་། རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་སྟོང་པའོ་ཞེས་བྱ་བ་ལ་དེ་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། གོང་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་སྟོང་པར་ལྟ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། གཟུགས་ཀྱི་སྟོང་པ་སྨོས་ཏེ། གཟུགས་སྟོང་པར་བསྟན་པ་དང་། སྟོང་པ་དང་གཟུགས་ཐ་མི་དད་པར་བསྟན་པའི་ཚིག་ཟུར་སྨོས་པ་དེ་བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་སྦྱར་བས་རྣམ་པ་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བ་ལ། བཤད་པ་རྣམ་པ་གསུམ་ནི་དང་པོར་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་སྟེ་གཅིག་པར་བཤད་པ་དང་། བར་དུ་བཏགས་པ་རྣམ་པ་གསུམ་དང་སྦྱར་ཏེ་རོ གཅིག་པར་བཤད་པ་དང་།ཐ་མར་འཁོར་བའི་སོ་སོ་སྐྱེ་བོ་དངོས་པོའི་མཐའ་ལ་གནས་པ་དང་། ཉན་ཐོས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པ་སྟོང་པའི་མཐའ་ལ་གནས་པ་དེ་གཉིས་སྤངས་ཏེ། དབུ་མའི་ལམ་དུ་འཇུག་པ་བསྒྲུབས་ཏེ། གསུམ་པོ་རེ་རེ་ལ་ཡང་གཟུགས་སྟོང་པ་སྟོང་པ་ཉིད་གཟུགས་ཞེས་པ་ཕྲུགས་རེ་རེར་སྦྱར་བ་ དང་དྲུག་ཏུ་འགྱུར་བ་བཞིན་དུ་ཕུང་པོ་ལྔའམ་བཞི་ལ་ཡང་ཚུལ་འདི་བཤད་དོ།།ཕན་ཚུན་སྟོང་པ་རྣམ་པ་ལྔས་བཤད་པ་དེ་བཞིན་དུ་ལྷག་མ་ཚོར་བ་དང་། འདུ་ཤེས་དང་འདུ་བྱེད་དང་རྣམ་པར་ཤེས་པ་རྣམས་ལ་ཡང་ཕན་ཚུན་སྟོང་པ་རྣམ་པ་ལྔས་བཤད་པར་བྱའོ། །ཆོས་དེ་རྣམས་ནི་རང་ གི་སེམས་ཀྱི་རྒྱུད་ཡིན་ལ།སེམས་ནི་གཟུགས་མེད་པ་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་མཚན་ཉིད་དུ་བག་ཆགས་རྣམ་པར་སྨིན་ནས་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ལ་བརྟེན་ཏོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན་སྣོད་སྟོང་པ་དང་འདྲ་སྟེ་སྣོད་ལ་བརྟེན་ཏོ། །སྣོད་དེ་བཤིག་ན་བརྟེན་པའི་གནས་མེད་དེ། སྟོང་པ་ཆེན་པོ་དང་ཐ་མི་དད་དོ། །དེ་དང་འདྲ་ སྟེ་འདི་གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་སྟོང་པར་བརྟགས་པས་སེམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་དེ་ཡང་གནས་མེད་དེ།དོན་དམ་པ་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དང་ཐ་མི་དད་དོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་རང་བཞིན་གྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། དེ་ཡང་འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པས་བསྟན་པ་ལས་བཤད་པ། གཟུགས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་དབུ་བའི་ གོང་བུ་དང་འདྲ་སྟེ།གཟུང་ཞིང་བཅད་མི་བཟོད་པའོ། །ཚོར་བའི་ཕུང་པོ་ནི་ཆུའི་ཆུ་བུར་དང་འདྲ་སྟེ། སྐད་ཅིག་ལས་མི་རྟག་པའོ། །འདུ་ཤེས་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་སྨིག་རྒྱུ་དང་འདྲ་སྟེ། སྲེད་པའི་སྐོམ་པས་ནི་ནོར་བར་འཛིན་པའི་ཕྱིར་རོ། །འདུ་བྱེད་ཀྱི་ཕུང་པོ་ནི་ཆུ་སྐྱེས་ཀྱི་ལྡུམ་བུ་དང་འདྲ་སྟེ། བཤིག་ ན་སྙིང་པོ་མེད་པའོ།།རྣམ་པར་ཤེས་པའི་ཕུང་པོ་ནི་རྨི་ལམ་དང་འདྲ་སྟེ། འཁྲུལ་པར་འཛིན་པའོ། །དེ་བས་ན་ཕུང་པོ་ལྔ་ནི་བདག་མ་ཡིན། གང་ཟག་མ་ཡིན། སེམས་ཅན་མ་ཡིན། སྲོག་མ་ཡིན། གསོ་བ་མ་ཡིན། སྐྱེས་བུ་མ་ཡིན། ཕུང་པོ་ལྔའི་རང་བཞིན་གྱིས་འདི་ལྟ་བུ་སྟེ། བདག་དང་ བདག་གིས་སྟོང་པའོ།།མ་སྐྱེས་པའོ། །མ་བྱུང་བའོ། །མེད་པའོ། །ནམ་མཁའི་དབྱིངས་སོ། །འདུས་མ་བྱས་སོ། །རང་བཞིན་གྱིས་མྱ་ངན་ལས་འདས་པའོ་ཞེས་བཤད་དོ། །དེ་ལྟར་ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆེན་པོ་བཞི་སྟོང་པར་ཤེས་པས་གཟུགས་སྟོང་པ་ཡིན་ནོ། །ནང་ནི་སེམས་བཞི་སྟོང་པར་ཤེས་པས་ནི་སྟོང་པས་ སྟོང་པ་ཞེས་བྱ་སྟེ།གཟུགས་དང་སྟོང་པ་གཅིག་པའི་མཚན་མ་སྤང་བས། གཟུང་བ་དང་འཛིན་པ་གཉིས་དང་བྲལ་བས་རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྐུ་ཞེས་བྱའོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། སྤྱོད་ཡུལ་མི་ཤེས་ན་བསྒོམ་དུ་མི་རུང་བས་རྣལ་འབྱོར་བསྒོམ་དུ་གཞུག་པའི་ཕྱིར་བཤད་དོ། །ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟར་ ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ནའོ།

同样地，关于'受、想、行、识等是空'这句话，其意义如下：如前所说观五蕴为空，以色空为例，宣说色为空性，并说明空性与色无别的语句，结合三种解释而成六种。三种解释是：首先解释自性空即为一体，中间结合三种假立而解释为一体，最后远离执著轮回的凡夫住于实有边及声闻住于涅槃空性边二者，而趣入中道。每一种解释都配以'色空、空即是色'等组合，如是成为六种。对五蕴或四蕴也同样作如是解释。
如是以五种互空解释余下的受、想、行、识等。这些法是自心相续，心是无色空性之相，习气成熟后依止于色蕴。譬如空器，依止于器，若毁坏器则无所依止处，与大空无别。如是观察色蕴为空，则心蕴亦无所住，与胜义法界无别。
若问：'五蕴何以显示为自性空？'如《圣无尽慧经》中所说：色蕴如水泡，不堪执持割截。受蕴如水泡，刹那无常。想蕴如阳焰，为渴爱所误执。行蕴如芭蕉，分解无实。识蕴如幻梦，为迷乱所执。
因此，五蕴非我，非人，非众生，非寿者，非养育者，非士夫。五蕴自性如是，即空无我我所，无生，未生，无有，如虚空界，无为，自性涅槃。
如是了知外四大为空即是色空，了知内四心为空即是以空空，由断除色与空一相，远离能取所取二者，称为解脱身。此乃般若行境，若不知行境则不应修习，为令入瑜伽修习故而解说。'舍利子，如是'者，即如上所说。

།ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཅེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་པ་སྟེ། དབང་པོ་ལྔ་དང་ཡུལ་དང་། ཁམས་དང་། སྐྱེ་མཆེད་དང་། རྟེན་ཅིང་འབྲེལ་པར་འབྱུང་བ་ལ་སོགས་པ་ལ་བྱ་སྟེ། ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་དེ་སྟོང་པར་རྟོགས་ པས་ན་དེའི་ཡན་ལག་རྣམས་ཀྱང་སྟོང་པའི་མཚན་ཉིད་དུ་རིག་པར་བྱའོ།།དཔེར་ན་ལུས་ཀྱི་གཙོ་བོ་སྟོང་པར་རྟོགས་པས་ན་རྐང་ལག་ལ་སོགས་པ་ཞར་གྱིས་རིག་པར་བྱའོ། །མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཆོས་ཐམས་ཅད་ནི་མཚན་མ་དང་མཚན་མ་ལས་འདས་པས་ན་མཚན་ཉིད་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། ། མ་སྐྱེས་པ། མ་འགགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། སྔ་ན་མེད་པ་ལས་ཕྱིས་ཡོད་པ་ནི་སྐྱེས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སྔོན་ཡོད་པ་ལས་ཕྱིས་མེད་པར་གྱུར་པ་ནི་འགགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དོན་དམ་པ་སྟོང་པ་ཉིད་འདི་ནི་ཐོག་མའི་མཐའ་མེད་པས་ན་ཐ་མའི་མཐའ་མི་རྙེད་དེ། དེའི ཕྱིར་མ་སྐྱེས་པ་དང་།མ་འགགས་པ་ཞེས་བྱའོ། །སེམས་ཅན་ལམ་རྒྱུད་ལྔའི་ནང་ན་འཁོར་བའི་ཚེ་ཡང་། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་དྲི་མ་ཅན་དུ་གྱུར་པ་མེད་པས་རྣམ་པར་དག་པ་ཞེས་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སངས་རྒྱས་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ ལས་ལྷག་པར་རྣམ་པར་དག་པ་མེད་པས།རྣམ་པར་དག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །གྲོག་མ་དང་སྦུར་བུའི་ལུས་སུ་གྱུར་ཀྱང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ལ་ཆུང་ངུར་གྱུར་པ་མེད་པས་བྲི་བ་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །ཆོས་ཀྱི་སྐུར་གྱུར་ཀྱང་འཕེལ་བ་མེད་པས་ན་གང་བ་མེད་པ་སྟེ། ཅིའི་ཕྱིར་ཞེ་ན། བསམ་ཞིང་ བརྗོད་པ་ལས་འདས་ཏེ་དཔག་པས་མི་ཁྱབ་པའི་ཕྱིར་རོ།།རྣམ་པ་གཉིས་སུ་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་དེ་ལས་དང་ཉོན་མོངས་པས་མ་སྐྱེས་པས་ན་མ་སྐྱེས་པའོ། །མ་སྐྱེས་ན་འཇིག་པ་མེད་པས་ན་མ་འགགས་པའོ། །ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པས་ན་རྣམ་པར་དག་པ་ མེད་པའི་ཕྱིར་རྣམ་པར་དག་པ་མེད་པའོ།།རང་བཞིན་གྱིས་རྣམ་པར་དག་པ་ཡིན་ཡང་། གློ་བུར་གྱི་ཉོན་མོངས་པ་རྣམ་པར་དག་པར་མི་འགྱུར་བ་ཡང་མ་ཡིན་པས་ན་རྣམ་པར་དག་པའོ། །ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་པའི་ཕྱོགས་སྤངས་པས་ན་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་བྲི་བ་མེད་པས་ན་བྲི་བ་མེད་པའོ། །རྣམ་པར་བྱང་བ་འཕེལ་བའི་དུས་ན་ ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་འཕེལ་བ་མེད་པས་ན་འཕེལ་བ་མེད་པའོ།།གོང་དུ་ཕུང་པོ་ལྔ་སོ་སོར་ཕྱེ་སྟེ་སྟོང་པར་བསྟན་པ་ལས་ཡང་སེམས་ལ་མཚན་མར་རྟོག་པ་ཕུང་པོ་ལྔ་སྟོང་པ་ཡིན་ན། སྟོང་པ་ལ་ནི་དབྱེར་མེད་པས་གཟུགས་ལ་སོགས་པའི་མིང་དུ་ཡང་གདགས་པ་མི་རིགས་སོ་ཞེས་ མིང་ལ་རྟོག་པའི་མཚན་མ་བསལ་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར།དེ་ལྟར་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ནི་གཟུགས་མ་ཡིན། ཚོར་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ་སོགས་པ་སྨོས་སོ། །ཕུང་པོ་ལྔ་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་སྟེ། མིང་དང་གདགས་པ་ལས་འདས་པ་དབྱེར་མེད་པའི་མཚན་ཉིད་ཡིན་པས། གཟུགས་ལ་སོགས་པར་ བཏགས་པའི་མཚན་མར་ཡང་ཡོད་པ་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་གཟུགས་མ་ཡིན།ཚོར་བ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་སྟེ། གཟུགས་མེད། ཚོར་བ་མེད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཡང་ན་སྟོང་པ་ཉིད་ལ་མིང་དུ་གཟུགས་ཞེས་ཀྱང་མི་བརྗོད། ཚོར་བ་ཞེས་ཀྱང་མི་བརྗོད་ཅེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །མིག་མ་ཡིན། རྣ་བ་མ་མིན། སྣ་མ་ཡིན། ལྕེ་མ་ཡིན། ལུས་མ་ཡིན། ཡིད་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་དབང་པོ་དྲུག་སྟེ། དབང་པོ་དྲུག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་བརྟེན་པས་ཕུང་པོ་ལྔ་མེད་ན། དབང་པོ་དྲུག་ཀྱང་ཕུང་པོ་ལྔ་ལས་གཞན་མ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

关于'一切法即是空性'，所谓'一切法'是依据五蕴而言，即五根、境、界、处、缘起等，由于了知五蕴为空，因此应当了知其支分也具有空性的特征。比如了知身体的主体为空，则应当了知手足等也随之为空。
关于'无相'，一切法超越相与无相，故称为'无相'。
关于'无生无灭'，从先前无而后有称为'生'，从先前有而后无称为'灭'。佛性法界胜义空性无始无终，因此称为'无生无灭'。
众生在五道轮回时，佛性本体未曾染污，故称为'清净'。即使证得无上正等正觉，佛性本体也无有更清净之处，故称为'无净'。
即使转生为蚂蚁虫蚁之身，佛性本体也不会减少，故称为'无减'。即使成就法身，也无有增长，故称为'无增'。为何如此？因为超越思维言说，不可度量。
从两个方面来说，法界非由业和烦恼所生，故称'无生'。既无生则无灭，故称'无灭'。法界本性清净，故无可清净，因此称为'无净'。虽本性清净，但也并非不能清净暂时的烦恼，故称为'清净'。由于断除一切烦恼，法界无有减少，故称'无减'。在清净增长时，法界无有增长，故称'无增'。
上文分别阐明五蕴为空之后，又有人执着心的相状，认为若五蕴为空，则空性无有差别，不应安立色等名称。为了遣除这种执着名相的想法，因此说'空性非色非受'等。
五蕴本性为空，超越名言安立，具有不可分别的特征，因为不存在所安立的色等相，故'非色非受'，意即无色无受。或者说，对空性既不说为色，也不说为受，这是其含义。
关于'非眼非耳非鼻非舌非身非意'，这是指六根。六根也依于五蕴，若无五蕴，六根也不离五蕴而存在，故说为'无'。

 །གཟུགས མ་ཡིན།སྒྲ་མ་ཡིན། དྲི་མ་ཡིན། རོ་མ་ཡིན། རེག་མ་ཡིན། ཆོས་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཡུལ་དྲུག་སྟེ། མ་རིག་པའི་དབང་ལས་བག་ཆགས་རྣམ་པར་སྨིན་ཏེ། འདུས་བྱས་ཀྱི་འབྲས་བུར་གྲུབ་པ་ལ་བསླད་པའི་སེམས་ཀྱིས་ཡོད་པར་འཛིན་ཏེ། དོན་དམ་པར་ ནི་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་སྟོང་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་མེད་ཅེས་བྱའོ།།མིག་གི་ཁམས་མ་ཡིན་པ་ནས་ཡིད་ཀྱི་ཁམས་མ་ཡིན་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་དེ་ནང་གི་དབང་པོ་དྲུག་མེད་པས་ན་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་གི་རྟེན་མེད་པའི་ཕྱིར། ཕྱིའི་ཡུལ་དྲུག་མེད་པས་ན་རྣམ་པར་ ཤེས་པ་དྲུག་གི་གནས་མེད་དེ།འབའ་ཞིག་མི་འབྱུང་བས་རྣམ་པར་ཤེས་པ་དྲུག་ཀྱང་མེད་པ་ཡིན་པའི་ཕྱིར་ན། དེའི་ཕྱིར་ཁམས་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱང་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པ་མ་ཡིན། མ་རིག་པ་ཟད་པ་མ་ཡིན། རྒ་ཤི་མ་ཡིན། རྒ་ཤི་ཟད་པ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ ནི་རང་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ།མ་རིག་པ་གླེངས་ནས་རྒ་ཤིའི་བར་དུ་བསྟན་པ་ནི་མདོར་གསུངས་ཏེ། མ་རིག་པའི་རྐྱེན་གྱིས་འདུ་བྱེད་ནས། རྣམ་པར་ཤེས་པ། མིང་དང་གཟུགས། སྐྱེ་མཆེད་དྲུག་།རེག་པ། ཚོར་བ། སྲེད་པ། ལེན་པ། སྲིད་པ། སྐྱེ་བ། རྒ་ཤིའི་བར་དུ་བལྟའོ། །མ་རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བདག་ཏུ་ལྟ་བ་ལས་འབྱུང་ངོ་། །བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ནི་དངོས་པོ་མེད་པ་ལས་འབྱུང་སྟེ། དེ་བས་ན་མ་རིག་པ་ཡང་དངོས་པོ་མེད་པའོ། །དེ་ཡང་དཔེར་ན། ཁྱིམ་མུན་ནག་ཡུན་རིང་པོར་འདུག་པ་ལ། སྒྲོན་མ་གཅིག་བྱུང་བས་སྐད་ཅིག་ཏུ་མེད པར་གྱུར་ཏེ།མེད་པ་དེའི་དངོས་པོར་ཡང་མི་སྣང་ངོ་། །འདི་ལྟ་སྟེ། སེམས་ཅན་ཐོག་མ་མེད་པ་ཚུན་ཆད་ཀྱི་མ་རིག་པའི་མུན་པ་སྟུག་པོ་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་སྒྲོན་མས་བརྟགས་པས་སྐད་ཅིག་ཏུ་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །མེད་པ་དེའི་དངོས་པོ་ཡང་མི་སྣང་ངོ་། །རིག་པ་ཞེས་བྱ་བ་ཡང་མ་རིག་པའི་ ཟླ་ལས་བཏགས་པ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ།མ་རིག་པ་མེད་པས་རིག་པའི་མིང་ཡང་མི་འགྲུབ་པས་ན་མ་རིག་པ་ཡང་མ་ཡིན། མ་རིག་པ་ཟད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱའོ། །མ་རིག་པའི་དངོས་པོ་ཉིད་མེད་པས་ན་མ་རིག་པ་མེད་པའོ། །མེད་པའི་དངོས་པོ་ལྟར་མི་སྣང་བས་ན་ཟད་པ་ཡང་མེད་ཅེས་བྱའོ། སྡུག་ བསྔལ་བ་དང་།ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། འགོག་པ་དང་ལམ་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་ཉན་ཐོས་ཀྱི་ཐེག་པ་ལ་ཞུགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཏེ། བདེན་པ་བཞི་ཞེས་བྱའོ། །བདེན་པ་ལ་རྣམ་པ་གསུམ་སྟེ། འཇིག་རྟེན་དང་། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་དང་། དོན་དམ་པའི་ འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེན་པའོ།།དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་གྱི་བདེན་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་ཀུན་འབྱུང་བ་དང་། རྒ་ཤིའི་སྡུག་བསྔལ་དུ་ཤེས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བདེན་པ་ནི་སྡུག་བསྔལ་དང་། ཀུན་འབྱུང་དང་། འགོག་པ་དང་། ལམ་དུ་ཤེས་པའོ། འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པ་ འཕགས་པའི་བདེན་པ་ནི་ཕུང་པོ་ལྔ་ལ་སྐྱེ་བ་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི།སྡུག་བསྔལ་གྱི་བདེན་པ་ཤེས་པའོ། །གང་གིས་སྲིད་པ་འཇོམས་པ་ནི་ཀུན་འབྱུང་གི་བདེན་པ་ཤེས་པའོ། །མ་རིག་པ་དང་། བག་ལ་ཉལ་བ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པར་ཤེས་པ་ནི་འགོག་པའི་བདེན་པ་ཤེས་པའོ། །ཆོས་མཉམ་པ་ཉིད་ དུ་རིང་བས་ཐམས་ཅད་ལ་སྒྲོ་མི་འདོགས་པ་དེ་ནི་ལམ་གྱི་བདེན་པ་ཤེས་པ་ཞེས་བྱའོ།།དེ་ལྟར་བདེན་པ་རྣམས་ཀྱང་དོན་དམ་པར་ན་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་མེད་པས་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱའོ།

所谓'不是色、不是声、不是香、不是味、不是触、不是法'，这样说的含义是：这是六境，由无明力而成熟习气，执著缘起果为实有，但胜义中因自性空故说为无。
所谓'不是眼界乃至不是意界'，这样说的含义是：这是十八界，因为无内六根故无六识所依，因为无外六境故无六识所住，因为不单独生起故六识也无，因此说十八界也无。
所谓'不是无明、不是无明尽、不是老死、不是老死尽'，这样说的含义是：这是缘觉乘行境，从无明到老死的宣说是略说，应当观察从无明缘行乃至识、名色、六处、触、受、爱、取、有、生、老死。无明是从我见而生。我执从无实体而生，因此无明也无实体。比如长期处于黑暗的房屋中，一盏灯出现则刹那间黑暗消失，那消失的黑暗的实体也不可见。如是，从无始以来众生的浓厚无明黑暗，以智慧灯观察则刹那间消失。消失后的实体也不可见。所谓明也仅是相对无明而假立，因无明不存在故明的名字也不成立，所以说既非无明也非无明尽。因为无明的实体本不存在故说无无明，因为如无实体般不显现故说无尽。
所谓'不是苦、不是集、不是灭、不是道'，这样说的含义是：这是声闻乘行境，即四谛。谛有三种：世间、出世间和胜义出世间谛。其中世间谛是了知五蕴中有集和老死之苦。出世间谛是了知苦、集、灭、道。出世间圣谛是了知五蕴无生为知苦谛，能断除有为知集谛，了知无明和随眠自性本空为知灭谛，由于远离法平等性故于一切不增益，这称为知道谛。如是，诸谛在胜义中因无自性故说为无。

 །བདེན་པ་རྣམས་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱི་ས་མེད་པར་ཅི་མངོན་ཞེ་ན། འཕགས་པ་བློ་གྲོས་མི་ཟད་པའི་མདོ་ལས་ བཤད་པ།བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་བདེན་པ་ལ་མཁས་པ་གང་ཞེ་ན། ཕུང་པོ་འདི་ནི་སྡུག་བསྔལ་བ་སྟེ། གང་གིས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་མཚན་མ་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་དུ་རྟོགས་པ་དེ་ནི་སྡུག་བསྔལ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཕུང་པོ་ལྔ་སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་ལྟ་བའི་རྒྱུ་ནི་ཀུན་འབྱུང་སྟེ། གང་ གིས་སྲེད་པའི་རྒྱུ་དང་།ལྟ་བའི་རྒྱུ་དེ་དག་མི་ལེན་ཅིང་སྒྲོ་མི་འདོགས་པ་དེ་ནི་ཀུན་འབྱུང་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་ཕུང་པོ་སྔོན་གྱི་མཐའ་ཡང་མི་འབྱུང་། ཕྱི་མའི་མཐར་ཡང་མི་འཕོ། །ད་ལྟར་ཡང་མི་གནས་པར་ཤེས་པ་ནི་འགོག་པ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བྱའོ། །གང་མི་གཉིས་པའི་ ཡེ་ཤེས་ལ་མཉམ་པར་བཞག་ནས་བདེན་པ་བཞི་སྟོང་པ་ཉིད་དུ་ཤེས་པ་དེ་ནི།ལམ་འཕགས་པའི་བདེན་པ་ཞེས་བཤད་དོ། །ཡེ་ཤེས་མ་ཡིན་ཐོབ་པ་མ་ཡིན། མ་ཐོབ་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལ་འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། འདི་ནི་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་ཐེག་པ་ཆེན་པོ་ལ་ཞུགས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་ ལོ།།དེ་ཉོན་མོངས་པའི་སྒྲིབ་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་གཉིས་སྤངས་པའི་ཡེ་ཤེས་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ཡེ་ཤེས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དམ་པར་ཡེ་ཤེས་མ་ཡིན་པས་ན་ཡེ་ཤེས་དེ་མེད་ཅེས་བྱའོ། །ཐོབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་སྔོན་མེད་པ་ལས་ཐོབ་པའོ། །ཐོབ་པ་ཡོད་ན་སྟོང་པ་ཡང་ཡོད་ལ། འབྲས་བུ་ཡོད་ན་འཇིག་ པར་འགྱུར་བས་ན་སངས་རྒྱས་ཀྱི་ངོ་བོ་ཉིད་ནི།སེམས་ཅན་ཀུན་ལ་མཉམ་པར་གནས་པ་དེ་ནི་ཐོག་མར་ཡང་སྟོང་། ཐ་མར་ཡང་ཐོབ་པ་མེད་དེ། ས་བཅུའི་རིམ་པ་སྨོས་པ་ཡང་ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་རིམ་གྱིས་སྦྱང་བ་ཙམ་དུ་ཟད་དེ། མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་བྱང་ནས་སངས་རྒྱས་ ཀྱི་ཡེ་ཤེས་མེ་ལོང་དང་འདྲ་བའི་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་ལ་ནི་ཐོབ་པ་དང་།མ་ཐོབ་པ་ཞེས་གདགས་སུ་མེད་པས་ན་ཐོབ་པ་ཡང་མེད། མ་ཐོབ་པ་ཡང་མེད་ཅེས་བྱའོ། །དེ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་བདུན་བརྒྱ་པ་ལས་ཀྱང་། མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་སྤྱོད་པ་དེ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་སྤྱོད་པའོ། ། ཅི་ཡང་ཐོབ་པ་མེད་པ་ནི་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ཐོབ་པའོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་ཡོན་ཏན་ཏེ། རྣལ་འབྱོར་པ་བླ་ན་མེད་པའི་བྱང་ཆུབ་ནི་སྟོང་པ་ཉིད་ཀྱི་རང་བཞིན་ཡིན་མོད་ཀྱི། འོན་ཀྱང་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་མེད་པ་ཡང་མ་ཡིན་ཏེ། ཡོད་དོ་ཞེས་སྤྲོ་བ་བསྐྱེད་པའི་ཕྱིར ཡོན་ཏན་བཤད་དོ།།ཤཱ་རིའི་བུ་དེ་ལྟ་བས་ན་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཐོབ་པ་མེད་པས་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ཤིང་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་ལྟ་བས་ན་ཞེས་བྱ་བ་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ནའོ། །ཐོབ་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ ཀྱི་འབྲས་བུ་ཐོབ་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་གནས་ཤིང་བརྟེན་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་ལ་མི་གནས་སོ། །སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མེད་ཅེས་བྱ་བ་ནི་ནང་གི་བག་ཆགས་དང་། ཕྱིའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་སྤངས་ཏེ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ། །སྐྲག་པ་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། དེ་ལྟར་ སེམས་ཀྱི་སྒྲིབ་པ་མེད་པས་ན་འཁོར་བ་དང་ངན་སོང་དུ་སྐྱེ་བའི་འཇིགས་པ་དང་།ཆོས་ཟབ་མོ་སྐྱེ་བ་དང་འགག་པ་མེད་པའི་དོན་ལ་འཇིགས་པ་མེད་པའི་ཕྱིར་རོ།

如果问四谛无自性之地如何显现？《圣无尽慧经》中说：什么是菩萨善巧于谛？此蕴是苦，如实了知苦相为空性，是为苦圣谛。五蕴中贪欲因和见解因是集，于贪欲因和见解因不取不增益，是为集圣谛。了知蕴无前际生起，亦不迁向后际，现在亦不住，是为灭圣谛。安住于不二智慧中了知四谛为空性，说为道圣谛。
关于'非智非得亦非未得'，其意如下：此是入大乘菩萨之行境。彼离烦恼障和所知障二障的不二智慧称为智慧，胜义中非智慧故说无此智慧。得即是从无中获得。若有所得则有空性，若有果则会坏灭，故佛性平等安住于一切众生中，初亦空，终亦无所得。所说十地次第仅是逐渐净化阿赖耶识中无明习气而已。无明习气净尽后，于如镜般的佛智法界中无法安立得与未得，故无得亦无未得。
因此《般若波罗蜜多七百颂》中亦说：'于一切相不行，是行般若波罗蜜多。无所得即是得无上菩提。'此是般若波罗蜜多功德，瑜伽士无上菩提虽是空性自性，然非无般若波罗蜜多果，为生起欢喜故说功德。
舍利子，因此菩萨以无所得而住持般若波罗蜜多者，其意如下：'因此'即如上所说。'无所得'是因为无得无上正等正觉果。'住持般若波罗蜜多'即不住一切相。'心无障'即离内在习气和外在一切相故。'无畏'者，由心无障碍故，无轮回恶趣生的怖畏，于无生无灭甚深法义亦无怖畏。

 །ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་ཤིན་ཏུ་འདས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། ཀུན་གཞི་རྣམ་པར་ཤེས་པ་ལ་མ་རིག་པའི་བག་ཆགས་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་ཡུལ་དངོས་པོ་ མེད་པ་ལ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་སུ་ལྟ་བ་ནི་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ཅེས་བྱ་སྟེ།དེ་ལ་གང་ཟག་དང་ཆོས་ལ་བདག་མེད་པར་ཆུད་ནས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། ཤེས་བྱའི་སྒྲིབ་པ་སྤངས་ནས་ཕྱིན་ཅི་ལོག་ལས་འདས་པའོ། །མྱ་ངན་ལས་འདས་པར་ཕྱིན་ཞེས་བྱ་བ་ལ། མ་རིག་པ་ནི་ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་གྱི་གཞི་སྟེ། རྟེན་འབྲེལ་ཡན་ལག་བཅུ་གཉིས་ཀྱི་ནང་ན་ཡང་འཁོར་བའི་རྒྱུར་འགྱུར་བས་ན་མཐའ་ནས་སྡུག་བསྔལ་གྱི་ཕུང་པོ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་འདུས་པར་འགྱུར་རོ་ཞེས་གསུངས་སོ། །མ་རིག་པ་མེད་པར་ཤེས་ན་སྡུག་བསྔལ་བ་དང་། ཉོན་མོངས་པ་ཀུན་ཀྱང་མེད་པར་འགྱུར་རོ། །དེ་བས་ན་མྱ་ངན་ལས་འདས པར་ཕྱིན་ཞེས་བྱའོ།།འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་འབྲས་བུ་སྟེ། འབྲས་བུ་མེད་ན་སྤྱད་པ་ཡང་དོན་མེད་པའི་ཕྱིར་འབྲས་བུ་བཤད་དོ། །དུས་གསུམ་དུ་རྣམ་པར་བཞུགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ནས་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དུས་ འདི་འདས་པ་དང་།མ་འོངས་པ་དང་། ད་ལྟར་གྱི་དུས་ཐ་དད་པ་རྣམས་སོ། །བཞུགས་པ་ནི་དུས་གསུམ་དུ་གཤེགས་པ་རྣམས་སོ། །སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་གྱི་འཁོར་བའི་བསླད་པ་ལས་ཤེས་རབ་ཀྱི་མིག་ཐོབ་པས་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱ་སྟེ། དོན་དུ་ན་ ཆོས་ཀྱི་སྐུར་གྱུར་ནས་ཤེས་རབ་དང་།ཡེ་ཤེས་དང་། ཏིང་ངེ་འཛིན་དང་། མཚན་དང་། དཔེ་བྱད་དང་། མ་འདྲེས་པའི་ཆོས་ལ་སོགས་པ་སྟེ། ཡོན་ཏན་གྲངས་མེད་པ་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དེ་ནི་སངས་རྒྱས་ཞེས་བྱའོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལ་བརྟེན་ཅེས་བྱ་བ་ནི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་མེད་ པ་ལ་གནས་པས་སོ།།དུས་གསུམ་གྱི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱང་མཚུངས་པར་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་ལས་བྱུང་བས་ན། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་སངས་རྒྱས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཡུམ་ཞེས་བྱའོ། །བླ་ན་མེད་པ་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་བྱང་ཆུབ་ཏུ་སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། བླ་ན་མེད་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཁམས་གསུམ་ལས་འདས་པའོ། །ཡང་དག་པར་རྫོགས་པ་ཞེས་བྱ་བ་ནི། དེ་བཞིན་ཉིད་མ་ནོར་བའི་ཆོས་ཀྱི་མཐར་ཐུག་པའོ། །བྱང་ཆུབ་ཅེས་བྱ་བ་ནི་དེ་བཞིན་ཉིད་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སོ། །སངས་རྒྱས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན པ་ལ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་ཚུལ་གྱིས་སྤྱད་ནས་མངོན་པར་སངས་རྒྱས་ཏེ།འདས་པའི་སངས་རྒྱས་རྣམས་དང་ཡང་མི་འདྲ་བ་མེད་པ་དང་། ཡོན་ཏན་མཚུངས་པ་ལ་བྱའོ། །འདི་ནི་ཤེས་རབ་ཀྱི་གཟུངས་ཏེ། རྣམ་པར་མི་ལྟུང་བར་བྱ་བའི་ཕྱིར་སྨོས་སོ། །དེ་བས་ན་བདེན་ཏེ་མ་ནོར་བ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ ཅེས་བྱ་སྟེ།ཚིག་གིས་སྨྲ་བ་མེད་པས་སྨོན་པ་མེད་པས་དེ་ངག་གིར་བདེན་པའོ། །ལུས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་མེད་པས་མཚན་མ་མེད་པ་སྟེ། ལུས་ཀྱི་བདེན་པའོ། །སེམས་ཀྱི་བསམ་པ་མེད་པས་སྟོང་པ་ཉིད་ལས་ཡིད་ཀྱི་བདེན་པ་སྟེ། དེ་ལྟར་འཕགས་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པའི་སྒོ་གསུམ་དང་ཡང་མི་འགལ་ལ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པས་སེམས་ཀྱི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་བསལ་ནས་དོན་དམ་པར་ཅིག་ཆར་འཇུག་པའི་སྒོ་རྣམ་པར་མི་རྟོག་པའི་དོན་དང་མཐུན་པས་ན་བདེན་ཏེ་མ་ནོར་བའོ། །ནང་གི་རྣམ་པར་ཤེས་པའི་བག་ཆགས་ཀུན་སེལ་བས་ན་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྔགས་སོ། །ཕྱིའི་མཚན མ་ཐམས་ཅད་ངོ་བོ་ཉིད་ཀྱིས་ཤེས་ཤིང་སེལ་བས་རིག་པ་ཆེན་པོའི་སྔགས་སོ།།ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀའི་མཚན་མ་ཐམས་ཅད་སེལ་བས་བླ་ན་མེད་པའི་སྔགས་སོ།

关于'远离颠倒'这一说法，阿赖耶识中由无明习气而对外在无实之境显现种种相，这就叫做颠倒。对此，通达人法二无我后，断除烦恼障和所知障，就是超越颠倒。
关于'到达涅槃'这一说法，无明是一切烦恼的根本，在十二缘起支中也成为轮回之因，因此最终只会积聚痛苦之蕴，经中如是说。如果了知无明不存在，则一切痛苦和烦恼也将不复存在。因此称为到达涅槃。
这是般若波罗蜜多的果，若无果则修行也将无义，故而说明其果。
关于'三世一切诸佛依般若波罗蜜多'这一说法，所谓三世即过去、未来、现在三个不同时期。'安住'是指三世中的诸佛。'佛'是指从三界轮回的污染中获得智慧眼而称为佛，实际上是成就法身后具足智慧、智识、三昧、相好、不共法等无量功德圆满，这就称为佛。'依般若波罗蜜多'是指安住于无一切相。
三世诸佛皆同样从般若波罗蜜多而生，因此这般若波罗蜜多称为一切诸佛之母。
关于'证得无上正等正觉'这一说法，'无上'是指超越三界，'正等'是指如实不错之法的究竟，'菩提'是指如实法界。'成佛'是指以无分别方式修行般若波罗蜜多而现前成佛，与过去诸佛无有差别，功德相等。
这是般若陀罗尼，为了不退转而说。
关于'因此真实无误'这一说法，即语言上无所言说故无愿求，是语业的真实；身体上无所行为故无相，是身业的真实；心意上无所思维故是空性，是意业的真实。如是不违背圣者三解脱门，般若波罗蜜多遣除一切心的标志后，在胜义中顿入无分别义理相应，故为真实无误。
因能清除内在识的一切习气，故为般若波罗蜜多咒。因能了知并清除外在一切相的自性，故为大明咒。因能清除内外二者一切相，故为无上咒。

 །སངས་རྒྱས་ཀྱི་འབྲས་བུ་གྲུབ་པར་བྱེད་པས་ན་མི་མཉམ་པ་དང་མཉམ་པའི་སྔགས་སོ། །ངན་སོང་ཐམས་ཅད་སྤོང་ཞིང་སེམས་ཅན་གྱི་དོན་བྱེད་པས་ན། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ཞི་བར་བྱེད་པའི་སྔགས་སོ། །ཤེས་པར་བྱ་སྟེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པ་འདི་སངས་རྒྱས་སུ་ཕྱིན་པར་བྱེད་པའི་རྒྱུར་ཤེས་པར་བྱ་ཞེས་བྱ་བའི་ཐ་ཚིག་གོ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྔགས་སྨྲས་པ། ཏད་ཡ་ཐཱ། ག་ཏེ་ག་ཏེ། པཱ ར་ག་ཏེ།པཱ་ར་སཾ་ག་ཏེ། བོ་དྷི་སྭཱ་ཧཱ། །ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྔགས་འདི་ནི། འཇིག་རྟེན་དང་འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་ཏེ། འཇིག་རྟེན་པའི་བསོད་ནམས་ནི་དོན་གྱིས་ཉོན་མོངས་པ་དང་། བདུད་དང་། བགེགས་ཀྱིས་མི་ཚུགས་ཤིང་བསྲུང་ནུས་པའོ། །འཇིག་རྟེན་ལས་འདས་ པའི་བསོད་ནམས་ནི་གཟུངས་འདི་ལ་བརྟེན་པས་ཤེས་རབ་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་རྒྱུར་འགྱུར་བའོ།།དེ་ནས་བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་ཀྱང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་བཞེངས་ཏེ་ཞེས་བྱ་བ་ལ། འདི་སྐད་ཅེས་བྱ་སྟེ། དེ་བཞིན་གཤེགས་པ་ཉག་གཅིག་མ་གཏོགས་པར། ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་དོན་བཤད་ཅིང་ མཉམ་པར་གཞན་གྱིས་མི་ནུས་པས།འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་དབང་པོས་བཤད་པ་དང་། ཤཱ་རིའི་བུས་མཉན་པ་ཡང་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེའི་བྱིན་རླབས་ཡིན་ཏེ། བཤད་པ་དང་། མཉན་པའི་བྱ་བ་བྱས་པས་ན་ཏིང་ངེ་འཛིན་དེ་ལས་བཞེངས་སོ། །རྒྱུ་རྣམ་པར་དག་པ་དང་། འབྲས་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་ གཟིགས་ནས།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་དབང་པོ་ལ་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱིན་ནོ།

由于成就佛果，故为平等不平等咒。由于能断除一切恶趣并利益众生，故为息灭一切痛苦之咒。
关于'应当了知'，意思是说，应当了知此般若波罗蜜多是成佛之因。
所说般若波罗蜜多咒是：（藏文：ཏད་ཡ་ཐཱ། ག་ཏེ་ག་ཏེ། པཱ ར་ག་ཏེ།པཱ་ར་སཾ་ག་ཏེ། བོ་དྷི་སྭཱ་ཧཱ།）（梵文天城体：तद्यथा गते गते पारगते पारसंगते बोधि स्वाहा）（梵文罗马拼音：tadyathā gate gate pāragate pārasaṃgate bodhi svāhā）（汉译：即说咒曰：度去度去，度彼岸去，度彼岸集，菩提萨婆诃）
此般若波罗蜜多咒能成为世间与出世间福德之因。世间福德是指实际上能抵御烦恼、魔障、违缘并能守护。出世间福德是指依此陀罗尼能成为智慧与智性之因。
关于'尔时，世尊从彼三昧起'，意思是说，除如来之外，他人不能平等宣说般若波罗蜜多之义，圣观自在菩萨的宣说与舍利子的听闻，也是彼三昧的加持。由于已完成宣说与听闻之事，故从彼三昧起。
世尊观见因清净与果清净，对圣观自在菩萨赐予'善哉'之语。

 །སངས་རྒྱས་ཀྱིས་རྒྱུ་དང་འབྲས་བུ་རྣམ་པར་དག་པ་ལ་གཟིགས་ནས་ལེགས་སོ་ཞེས་བྱ་བ་བྱིན་ནས། ལྷ་དང་མི་ལ་སོགས་པ་ཡང་། བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་གསུངས་པ་ལ་ ་མངོན་པར་དགའ་སྟེ་རྗེས་སུ་ཡི་རང་ངོ་།

佛陀观见因果清净后，赐予'善哉'之语，诸天、人等对世尊所说生起欢喜并随之欢悦。



D3822

།ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོ་རྒྱ་ཆེར་འགྲེལ་པ་དོན་བཅུས་གསལ་བར་བསྟན་པ་སློབ་དཔོན་པྲ་ཤཱ་སྟྲ་སེ་ནས་མཛད་པ་རྫོགས་སོ།།[་]@##། །རྒྱ་གར་སྐད་དུ། པྲཛྙཱ་པཱ་ར་མི་ཏཱ་ཧྲྀ་ད་ཡཱ་རྠ་པ་རི་ཛྙཱ་ན། བོད་སྐད་དུ། ཤེས་རབ་ ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་སྙིང་པོའི་དོན་ཡོངས་སུ་ཤེས་པ།འཕགས་པ་འཇམ་དཔལ་གཞོན་ནུར་གྱུར་པ་ལ་ཕྱག་འཚལ་ལོ། །གཞན་གྱི་བཤད་ལ་མ་ལྟོས་པ། །རིགས་པས་ལམ་ནི་དབྱེ་བར་བྱ། །རྟོག་པ་སྔོན་གཏོང་འབད་པ་ནི། །ཡི་གེ་མཁན་གྱི་རྗེས་མི་འབྲང་། ། སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ནི་འདི་ལྟར་ཐོས་ཏེ། དེ་ལ་དམ་པའི་ཆོས་འཇུག་པའི་རིམ་པ་ནི། དང་པོ་བཱ་རཱ་ཎ་སཱིར་བདེན་པ་བཞིའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་ནས། ཆོས་ཀྱི་བདག་ཏུ་འཛིན་པ་ཟློག་པའི་དོན་དུ་བདེ་བར་གཤེགས་པས་རྒྱལ་བའི་ཡུམ་མཚན་མ་མེད་པའི་ཆོས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་བསྐོར་རོ། །སྡུད་པ་པོས་བསྡུས པའི་རིམ་པ་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་མྱ་ངན་ལས་འདས་ནས་གཞན་འཕྲུལ་དབང་བྱེད་ཀྱི་གནས་སུ། ཕྱོགས་ཀྱི་གླང་པོ་ལ་སོགས་པ་ནི་ཕྱག་ན་རྡོ་རྗེ་དང་། རྣམ་པར་གྲོལ་བའི་སྡེ་ལ་སོགས་པ་ནི། ཡོངས་སུ་གཏད་པའི་ལེའུའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་ནས་འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་དང་། རིན་ཆེན་འབྱུང་ གནས་ཞི་བ་ལ་སོགས་པ་ནི།བཅོམ་ལྡན་འདས་ཀྱིས་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཅན་འཕགས་པ་ཀུན་དགའ་བོ་སྡུད་པ་པོར་འདོད་དེ། དེ་ལྟར་རང་རང་དང་མཐུན་པའི་སྡུད་པ་པོས་ནི་བསྟན་པ་ཡང་དག་པར་བསྲུང་བའི་དོན་དུ། ཀླུ་དགའ་བོ་དང་། ཉེ་དགའ་བོ་ལ་འབུམ་པ་དང་། ལྷའི་དབང་པོ་བརྒྱ་ བྱིན་ལ་ཉི་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་པ་དང་།འཕགས་པ་མི་ཕམ་མགོན་པོ་ལ་ཁྲི་བརྒྱད་སྟོང་པ་དང་། ཁྲི་པ་དང་། སྡུད་པ་དང་། རྣམ་ཐོས་སྲས་ལ་བརྒྱད་སྟོང་པ་གཏད་པ་ཡིན་ནོ། །དེ་ནས་འགྲེལ་པ་མཛད་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས། འགྲེལ་པ་མཛད་པའི་རིམ་པ་ནི། །གྲོང་ཁྱེར་སེང་གེ་གར་གནས་པར། །དགེ་སློང་ཐོགས་ མེད་ཅེས་བྱ་བ།།བསྟན་བཅོས་དེ་ཉིད་དོན་རིག་པ། །མདོ་སྡེའི་ངེས་དོན་དྲང་དོན་རྣམས། །རྣམ་པ་དུ་མ་རྣམ་པར་འབྱེད། འཇིག་རྟེན་རྣམས་ཀྱིས་རིག་པ་ཡི། །བདག་ཉིད་ཆེད་དུ་མངོན་པར་བརྗོད། །གཞུང་རྩོམ་པ་ཡི་ངང་ཚུལ་ཅན། དེ་ཡི་གྲུབ་པའི་ཕོ་ཉ་མོ། །ས་ལ་ཡིན་པར་བརྗོད་པ་སྟེ། །དེ་ཡི་ རིག་སྔགས་མཐུ་ཡིས་ནི།།ངེས་པ་དེ་ཡི་བློ་སྐྱེས་ནས། །བསྟན་པ་རིང་དུ་གནས་བྱའི་ཕྱིར། །མདོ་སྡེ་དེ་ཉིད་དོན་སྡུད་དོ། །ལོ་ནི་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུར་འཚོ། །ལུས་བོར་ནས་ནི་ལྷ་ཡུལ་འགྲོ། །ཡུན་རིངས་བདེ་བ་ཉམས་སུ་མྱོང་། །འཁོར་བར་ཡུན་རིངས་འཁོར་འཁོར་ནས། །རིམ་གྱིས་བདག་ཉིད་ཆེན་ པོ་དེ།།བྱང་ཆུབ་རབ་ཏུ་ཐོབ་པར་འགྱུར། །ཞེས་ཡང་དག་པར་རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ལུང་བསྟན་པ། ཆོས་ཀྱི་རྒྱུན་ནི་ཏིང་ངེ་འཛིན་ཐོབ་པ་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་དགའ་ལྡན་དུ་གཤེགས་ནས་འཕགས་པ་བྱམས་པ་ལ་གསོལ་བ་བཏབ་ནས། འཕགས་པ་བྱམས་པས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་མདོ་སྡེ་ དང་འདུལ་བ་དང་།མངོན་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པའི་རབ་ཏུ་བྱེད་པའི་འགྲེལ་པ་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་རྟོགས་ནས། འཛམ་བུའི་གླིང་པ་རྗེས་སུ་བཟུང་བ་མཛད་དོ། །ཡང་དུས་ཕྱིས་འཕགས་པ་ཀླུ་སྒྲུབ་ཀླུའི་ཡུལ་དུ་བྱོན་ནས་འབུམ་པ་བླངས་ཏེ། རང་གི་ལྟ་བའི་དབང་གིས་དབུ་མའི་བློས་རབ་ཏུ་བྱེད་པ་ རྣམས་ཀྱིས་དེའི་འགྲེལ་པ་མཛད་དོ།།དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྒྱས་པ་དང་བར་མ་དང་། བསྡུས་པ་དང་ཤིན་ཏུ་བསྡུས་པའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་ཏུ་ཕྱིན་པའི་མདོ་རྣམས་ལས། ཤེས་རབ་སྙིང་པོ་འདི་ནི་བློ་དམན་པའི་འཁོར་གྱི་དབང་དུ་མཛད་པའོ།

般若波罗蜜多心经广释十义明示论，由阿阇黎帕夏斯德拉谢那所造圆满。
